Güven Duygusunun Sarsılması

"Gerçek dostluğu ve güveni korumak, onu kazanmaktan çok daha zordur;

çünkü insan, zayıflıklarını gizlemek isterken en çok sevildiklerine karşı maske takar."

La Rochefoucauld

Eşler arasında güvenin devamı son derece önemlidir. Güveni sarsan meseleleri bilmek ve çözüm çarelerini araştırmak ihtiyacımız olan şeylerin öncelikle iç dünyamızla ilgili olduğunu söylemek gerekir. Güveni sarsan hususları ve modern ilişkilerin dinamiklerini de kapsayacak şekilde eklenen maddeleri şöyle özetleyebiliriz:

1. Sürekli Eleştirmek

Her şeyden önce, çevresini sürekli eleştiren insanlara güven duyulmayacağını belirtmek gerekir. Çünkü sürekli eleştiriye teşebbüs eden, muhatabın kalbini incitir. Eşlerin ihtiyaç duydukları anda birbirlerinin yanında olmaması aralarındaki güven duygusunu zedeler. Erkeğin, eşine küçük bir hatadan dolayı bağırması, duygularını dışa vurmasını önemsememesi bazen değersiz bulması eleştiri kapsamındadır. Kadının, kocasını suçlaması, bazen somut “Eve geç geliyorsun” gibi, bazen “Beni önemsemiyorsun” soyut nitelikte eleştirmesi, yakınması, beğenmemesi, takdir etmemesi, ona emir vermeye kalkması durumlarında erkek bunu kendine güvenilmediği şeklinde algılar ve mutsuz olur. Aslında hiçbir kadın kasten kocasını üzmek istemez. Olumsuz duygular zamanında bazen ilim yetersizliği, bazen bildiğini unutma halleri arız olabilir. Zaten çoğu sorun, kişinin gaflet halinde söylediği acı sözlerden kaynaklanır.

2. Yalan Söylemek

Yalan söylemek güveni yıkar. Yalan söyleyen maddi çıkarlarının, onurunun, yanlış anlaşılacağının endişesiyle ve korkusuyla hareket eder; yalan sonucunda ortaya çıkan temel duygunun korku olmasının nedeni de budur. Korkunun temelinde de kişinin kendisini tanımaması, kendisine güvenmemesi, olayları analiz edecek kapasiteden yoksun olması yatar. Yalan söyleyen bir kişi yalanı ortaya çıkacak diye korku duyar ve vicdanı rahatsız olur. Yalan söylemekten vicdanı sızlamıyorsa bu kişide çok şeyler tefessüh etmiş demektir. Yalan söylemiş olan fakat bunu düzeltmek isteyen kişi hem fikri, hem ameli, hem de duası ile bunun üstesinden gelebilir.

3. Şeffaf Olmamak

Güveni sarsan hususlardan biri de şeffaf olmamaktır. Şeffaf olmamak her zaman kuşkuları arttırıcı bir faktördür. Şeffaf olmak her şeyi uluorta saçmak da değildir. Kendisini yeterince tanımayan insanlar başkasına da güven veremez. Kendi tabiatının ve davranış olarak ne yaptığının bilincinde olan birisi başkalarına güven verir. Ticarette bile malını iyi tanıyan ve onu güzelce anlatan bir satıcıya daha çok güven duyulur. İnsanî ilişkilerde de, kendisini iyi tanıyan, davranışları ile ilgili sorumluluk duyan ve şuur sahibi olan biri daha başarılı olacaktır. Birbirine şefkatli davranan eşler, güvenle geleceğe yürüyeceklerdir.

4. Aile İçi Kavgalar

Bir ailede eşlerin güvenini sarsan en problemli hususlardan biri eşlerin tartışma ve kavgalarıdır. Sürekli tartışma evdeki gerilimi artırır, huzuru parçalar, sevgi ve güven bağlarını zayıflatır. Aile bireylerinin mutluluğu, çalışma şevki ve birlikte yaşama gücünün önemli bir vasıtası güvene dayalı iletişimdir. Birbirimizin onurunu ve geleceğini güvenle koruyabiliriz.

5. Tehdit Mahiyetli Sözler ve Davranışlar

“Ya bu deveyi güdersin ya da bu diyardan gidersin” türünden tehdit sözleri genelde muhatabınızın size olan sevgisinin ve bağlılığının azalmasına sebep olur. Bu tip sözler yüzünden eşinizin size olan bağlılığından gerçek anlamda hiçbir zaman emin olamazsınız.

6. Mukayese Etmek

Sürekli mukayesede bulunmak da farkına varamayacağımız şekilde kendimize ya da eşimize duyduğumuz güvenin kırılmasına sebep olur. Eşimizi hakir görmek ona karşı alaycı, onur kırıcı davranışlarda bulunmak güveni sarsar. Nankörlük insanlar arasında sevgiyi azalttığı gibi güveni de azaltır. İyiliklerin değerini bilmeyen nankör insanlara kimse yardım etmek istemez.

7. Benmerkezcilik

Bencillik, kibir ve gurur güveni sarsan bir davranış kusurudur. Çünkü bu tip kişiler sadece kendi çıkarını düşünür. Kendisini beğenen, kendine toz kondurmayan kişi muhatabını gerçek manada sevmez. Bu tip insanlara güven duyulmaz. “Benmerkezci olmanın göstergesi ilişkiyi koruyucu davranışların eksikliği olarak ortaya çıkar. Eşlerden biri veya her ikisi fedakârlık yapmaktan kaçınırsa, hataları alttan almayı önemsemezse veya zorluklar karşısında benmerkezci hareket ederse güven aşınır” (Wieselquist, vd,1999). Bu açıdan eşler benmerkezci kişilik tipinden hızla uzaklaşmalı, tevazuyu esas almalıdırlar. Bunlardan başka; kadınlar güven duygusu konusunda çok şey beklerler, çok şeyi talep ederler; bazı kadınlar erkeğini güçlü, kararlı, asaletli, çalışkan, üretken ve izzetli görmeden ona güvenmez. Bu güveni test etme süresi de ilk etapta altı ay daha sonra altı-yedi yılda gerçekleşir. Kadın kocasına güvendiği anda mücadeleyi bırakır ve kocasına teslim olur. Kocası onun gözünde gerçek bir erkek haline gelir. Bazı kadınlar ise kocasına karşı güven ve saygıyı hayat boyu kabullenemez. Mücadele devam eder, huzur da yakalanmaz.

8. Dijital Dünyada Sınır İhlalleri ve Gizlilik

Günümüz ilişkilerinde güveni sarsan en önemli modern tehditlerden biri dijital alandaki şeffafsızlık ve sınır ihlalleridir. Telefon şifrelerini eşten saklamak, sosyal medyada eşten gizli yürütülen iletişimler, sanal aldatma sinyalleri veya mahremiyetin dijital platformlarda paylaşılması, yüz yüze ilişkilerdeki yalan ve şeffaflıktan uzak tutumlar kadar yıkıcı etkiye vasıta olmaktadır. Hayatın doğal akışında güvenin korunabilmesi için dijital dünyada da dürüst ve net bir duruş sergilenmesi gereklidir.

9. Duygusal İhmal ve Aktif Dinlemeden Yoksunluk

Güveni bazen büyük tartışmalardan ziyade sessizce kemiren şey, duygusal olarak erişilemez olmaktır. Eşlerin birbirlerinin duygusal ihtiyaçlarını görmezden gelmesi, gün içindeki paylaşımlarına karşı ilgisiz kalması veya sorunları konuşmak yerine içine kapanması, karşı tarafta "yalnızım ve önemsizim" hissi uyandırır. Güven sadece büyük yalanlarla veya kavgalarla değil, eşin duygusal çağrılarına kulak tıkanmasıyla da zamanla aşınır. Aktif dinleme, sevgiyi iradi olarak gösterme ve duygusal erişilebilirlik, ilişkideki güvenin en güçlü çimentosudur.

Sonuç

Güveni sarsan her cümle ve davranışın iletişimi ve uyumu bozacağını unutmamalıyız. Doyumlu, mutlu, sağlıklı bir aile ve iş hayatı için güven ortamı mutlaka sağlanmalı, ortaya çıkmış veya çıkması muhtemel meseleler çözümlenmelidir. Güvenli ortamlarda her zaman verim yüksek olur; evlilikte birbirine güvenen eşler birbirini daha çok sever ve mutlu olurlar.

Araştırmalar, eşler arasındaki iletişim kalitesi ile güven duygusunun birbirinden bağımsız olmadığını, aksine karşılıklı olarak birbirini tetikleyen döngüsel bir ilişkiye sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle çiftlerin birbirleriyle açık ve dürüst bir iletişim kurması güveni artırırken; yüksek güven ortamı da ortak paylaşımları ve duygusal yakınlığı güçlendirerek ilişkideki kırılganlıkları azaltmaktadır (Forbush vd., 2024).

Aile ortamında güven bozulduğunda güveni yeniden inşa etmek ve güvenilir olma vasıflarını tekrar kazanmak için güvenle ilgili teknikleri öğrenmeli ve sağlam bir niyet ve istekle Yüce Rabbimizden talep etmeliyiz. Bu açıdan güveni sarsabilecek tartışmalardan, sadakatsizliklerden ve yalan-dolan işlerden şiddetle kaçınmalıyız.

Kısacası; insana insan olduğu için değer veren, bakışlarında emniyet, sözlerinde güven ve sevginin buğu buğu olduğu bahtiyar eşlerden müteşekkil aileler huzur ve mutluluğu yakalayacaklardır.

Kaynaklar

Forbush, A., LeBaron-Black, A. B., Saxey, M. T., Suxo-Sanchez, S., Holmes, E. K., & Yorgason, J. (2025). Can I trust you? Bidirectional, longitudinal associations between trust and various topics of couple communication. Journal of Social and Personal Relationships, 42(7), 1778–1799.

Wieselquist, J., Rusbult, C. E., Foster, C. A., & Agnew, C. R. (1999). Commitment, pro-relationship behavior, and trust in close relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 77(5), 942–966